Mbrëmjen e 15 dhjetorit 1942, në ora 19:30, në zyrën e shefit të FBI-së, z. J.Edgar Hoover në Washington DC, mbërriti një telefonatë krejt e papritur. Thirrësi, një individ me shumë tituj, identiteti i të cilit mbahet ende i fshehtë në arkivat amerikane, informonte se Faik Konica atë ditë ishte gjendur i vdekur në banesën e vet në kryeqytetin amerikan
Mbrëmjen e 15 dhjetorit 1942, në ora 19:30, në zyrën e shefit të FBI-së, z. J.Edgar Hoover në Washington DC, mbërriti një telefonatë krejt e papritur. Thirrësi, një individ me shumë tituj, identiteti i të cilit mbahet ende i fshehtë në arkivat amerikane, informonte se Faik Konica atë ditë ishte gjendur i vdekur në banesën e vet në kryeqytetin amerikan. Informatori, më tej deklaronte se “kishte marrë informacion se disa persona të panjohur po largonin sende personale të Konicës nga shtëpia pa kryer formalitetet e duhura”. Ai tha se ishte munduar të kontaktonte Departamentin e Shtetit, por përpjekjet e tij “nuk kishin pasur sukses”. Për këtë arsye, ai kërkonte nga FBI-ja që “të ndërhynte për të ndaluar këto veprime”. Zyrtari që priti telefonatën dhe mbajti shënim kërkesën e veçantë, u përgjigj me mirësjellje se “Byroja nuk kishte juridiksion në çështje të tilla”.
Ishte mbyllur mbrëmjen e 14 dhjetorit ose mëngjesin e 15 dhjetorit 1942 jeta e Faik Konicës, e njërit prej rilindësve të kombit e themeluesve të shtetit modern shqiptar, e një personaliteti me dije dhe kulturë të jashtëzakonshme, e gjuhëtarit dhe letrarit të rrallë, e njërit ndër diplomatët më të shquar që patën punuar ndonjëherë në kryeqytetin e Shteteve të Bashkuara të Amerikës, e njërit prej udhëheqësve më të mëdhenj të diasporave shqiptare në Evropë e SHBA – themelues i VATRA-s dhe kryeredaktor i “Diellit”, e botuesit dhe redaktorit të revistës së famshme “Albania” etj.
Vdekja e Faik Konicës ndodhte pikërisht katër ditë pas deklaratës historike të 10 dhjetorit 1942 të Sekretarit amerikan të Shtetit, Cordel Hull, në mbështetje të pavarësisë dhe integritetit të Shqipërisë së çliruar. Sikurse do të rrëfehet nga dokumentet e paraqitura më poshtë, një kontribut të jashtëzakonshëm në këtë deklaratë do të jepnin vetë Fan Noli dhe Faik Konica, të cilët kishin qenë në kontakte të vazhdueshme dhe bashkëpunim të ngushtë me qeverinë amerikane në lidhje me çështjet shqiptare.
Mirëpo, sikurse do të shpjegohet një herë tjetër, vdekja e Faikut do të shënonte edhe mbylljen e dosjes hetimore ndaj tij, të hapur rreth dy vjet më parë, nga një krah tjetër i administratës amerikane, më saktë nga FBI-ja.
Nga kjo dosje, edhe pse e hollë, mësojmë të dhëna të tjera për dy vitet e fundit të jetës së burrit të shtetit dhe diplomatit të shquar shqiptar. Dhe së fundi, vdekja e papritur e Konicës do të hapte një plagë ende sot të pambyllur të trashëgimisë historike e kulturore të kombit shqiptar – atë të amanetit të papërmbushur të Faik Konicës, që biblioteka dhe letrat e tij, t’i mbeteshin në trashëgim e ruajtje Bibliotekës Kombëtare në Tiranë.
Konica u largua kur çështja shqiptare ndodhej midis njërit prej udhëkryqeve të veta më të vështira. E pushtuar nga Italia fashiste, Shqipëria kishte humbur sovranitetin dhe personalitetin e vet juridik si subjekt i së drejtës ndërkombëtare. Lufta italo-greke papritmas e kishte vënë edhe më shumë në rrezik tërësinë tokësore të vendit, duke ringjallur pretendimet absurde territoriale të fqinjëve, të mbështetura edhe nga Anglia.
Ditët e fundit të jetës së Konicës ishin kësisoj ditë me intensitet të jashtëzakonshëm. Me një energji, këmbëngulje dhe qartësi të rrallë, Konica me Nolin po luftonin sërish, si dikur në Boston më 1912-ën, kur themeluan “VATREN”, për të shpëtuar atdheun në rrezik.
Sipas tyre (I) Shqipëria ishte sërish në rrezik copëtimi për shkak të intrigave të fqinjëve të saj, ku kësaj radhe po përfshihej edhe Londra; (II) rreziku shtohej nga mungesa e përfaqësimit dhe nga përçarja midis vedit; dhe (III) sikurse më 1919-ën, në kohën e Presidentit Wilson shqiptarët, kudo ku ishin, shpresën e mbanin tek qëndrimi i Shteteve të Bashkuara.
Në kushte tejet të koklavitura të fundit të vitit 1942, kur gjendja në Shqipëri ishte krejt e paqartë, patriotët shqiptarë – përfshirë Nolin dhe Konicën – panë shpresën tek mbështetja e Shteteve të Bashkuara të Amerikës, kurse në lidhje me vazhdimësinë juridike të shtetit shqiptar, tek personaliteti dhe figura e Mbretit Zog.
Ata kësisoj u bashkuan pa ngurrim pas Zogut, pavarësisht nga rezervat, kontradiktat dhe përplasjet e jashtëzakonshme që kishin pasur me të më përpara. Mirëpo qëndrimi i pjekur i këtyre dy hommes d’etat, të cilët vinin mbi gjithçka interesat e Shqipërisë, ishte ballafaquar me kundërshtarë të rreptë të Mbretit Zog, në krye të të cilëve ishte vënë Kostandin Çekrezi, dikur mik dhe bashkëpunëtor i Nolit dhe Konicës, i cili, sikurse edhe ata, kishte studiuar në Universitetin e Harvardit dhe më 1942-in ishte kryetar i shoqatës së porsa-formuar në Amerikë “Shqipëria e Lirë”.
About The Author
