Pse po fiton Kina? Inteligjenca Artificiale dhe fundi i epërsisë amerikane

Shkruar nga Andrew Marr

Në garën për dominim global, Kina dhe SHBA janë futur në fazën finale të përplasjes, me Inteligjencën Artificiale që mund të përcaktojë fituesin brenda dy viteve të ardhshme. Me një ekonomi të integruar në çdo hallkë të botës dhe një regjim të aftë për vendime të shpejta strategjike, Pekini duket se po fiton ndaj Amerikës së Trump, e përçarë mes konsumizmit dhe nacionalizmit romantik. A është gati bota për shekullin kinez?

Në garën për dominim global, vendosmëria patriotike e cilës superfuqi është më e fortë? Është e pamundur të jemi plotësisht të sigurt, por një vështrim i ftohtë logjik na çon drejt konkluzionit se Kina po fiton konfliktin për epërsi globale që është intensifikuar mes regjimit komunist në Pekin dhe administratës së Donald Trumpit në Uashington. Nëse do të na duhej të vinim bast sot, ai do të ishte për Kinën.

Sigurisht, kjo nuk është aspak e këndshme për t’u pranuar dhe do të ketë pasoja të mëdha sidomos për Britaninë e Madhe dhe Europën. Por ajo që po ndodh tani – shpesh e errësuar nga politika jonë lokale – është një ndërthurje e paparë e ndryshimeve gjeopolitike dhe teknologjike, që do të përcaktojë fatin e dekadës së ardhshme. Dhe Trump ka shumë të drejtë që e çon në fazën finale përplasjen me Kinën.

Kjo luftë e ftohtë mes dy superfuqive, e cila është ndezur nga politikat agresive të tarifave nga Trump (145% ndaj importeve kineze) dhe kundërpërgjigjja kineze (125%), nuk lidhet thjesht me ekonominë. Ajo është për dominimin ushtarak, ekonomik dhe teknologjik të shekullit XXI.

Në lojë janë ambiciet e dy qytetërimeve shumë të ndryshme. Për popujt si britanikët dhe shumë vende të tjera europiane, ekzistenca e kësaj gare është e pakëndshme, sepse as SHBA-ja e Trumpit dhe as Kina marksiste-nacionaliste nuk janë miqtë tanë natyralë. Ata nuk na duan si aleatë apo partnerë, por si tregje pasive, si zona influencash. Ndërkohë që Kina, aleate me Rusinë e Putinit, kërcënon hapur Tajvanin dhe dominon tregjet botërore, SHBA e Trump po kërkon që Europa dhe Britania të bëhen thjesht një treg për teknologjinë dhe produktet e saj bujqësore.

Megjithatë, arsyeja kryesore pse Kina duket në epërsi nuk janë vetëm ekonomia, numri i popullsisë apo avantazhi demografik dhe ushtarak. Ajo që përcakton avantazhin e menjëhershëm dhe të pakthyeshëm në këtë konflikt është Inteligjenca Artificiale (AI).

Geoffrey Hinton, pionieri i Inteligjencës Artificiale, ka paralajmëruar se AI tashmë ka arritur një nivel vetëdijeje dhe është pothuajse jashtë kontrollit njerëzor. Sipas ish-drejtorit ekzekutiv të Google, Eric Schmidt, superinteligjenca artificiale (ASI) nuk është kuptuar ende plotësisht, por është në gjendje të bëjë plane dhe të mos i bindet më njerëzimit.

Në këtë fushë jetike, Kina ka bërë hapa të mëdhenj përpara. Trump e ka quajtur avancimin e AI-së kineze, siç është sistemi DeepSeek, një “thirrje zgjimi” për Amerikën, dhe administrata e tij po përpiqet dëshpërimisht të ndalojë transferimin e teknologjisë së fundit drejt Kinës. Por zinxhirët globalë të furnizimit teknologjik janë tashmë të ndërthurur aq thellë, sa është pothuajse e pamundur që Amerika ta frenojë më gjatë Pekinin.

Në këtë garë, cila nga shoqëritë është më e vendosur për të fituar? Kina ka një lidership autoritar, por efikas dhe të vendosur, që qëndron në pushtet gjatë dhe mund të marrë vendime strategjike në mënyrë të shpejtë. Ajo ka arritur të integrojë nacionalizmin me modelin e saj ekonomik, duke siguruar investime të vazhdueshme në fusha strategjike si energjia e rinovueshme, automjetet elektrike dhe Inteligjenca Artificiale.

Nga ana tjetër, Amerika e Trumpit duket e ndarë midis konsumizmit dhe një forme romantike, shpesh të cekët nacionalizmi. Megjithëse udhëheqësit e MAGA-s flasin për sakrifica patriotike, amerikanët në përgjithësi janë konsumatorë të cilët shqetësohen më tepër për çmimin e produkteve sesa për idealet kombëtare.

Përvoja e Kinës me dekadat e poshtërimit nga Perëndimi është ende e freskët në kujtesën kombëtare, dhe kjo i bën kinezët më të disiplinuar dhe më të gatshëm për të duruar sakrifica, krahasuar me amerikanët dhe europianët që janë bërë të butë nga mirëqenia dhe konsumizmi.

Xi Jinping nuk përballet me kufizime kushtetuese apo zgjedhje demokratike, ndërsa Trump duhet të përballet vazhdimisht me sfidat e politikës së brendshme, medias dhe presioneve ekonomike. Ky avantazh organizativ e bën Kinën të aftë të mobilizojë burimet në mënyrë pothuajse ushtarake në këtë konflikt global.

Për botën perëndimore, mësimet janë të qarta: duhen rindërtuar mbrojtja dhe aleancat strategjike, dhe duhen mbrojtur industritë kyçe për të mos u kthyer në vartës ekonomikë të Kinës. Europa dhe SHBA duhet të përgatiten për epokën e re që po vjen, atë që tashmë mund ta quajmë “shekulli kinez”.

Ndërkohë, nuk mbetet veçse të shpresojmë që Amerika e vjetër, ajo më bujare dhe e mençur, të zgjohet sërish. Por sot për sot, nëse duhet të zgjedhim se për kë do të vëmë bast, Kina duket të jetë në epërsi. Dhe koha për të ndryshuar këtë balancë po mbaron shpejt.